Dutch:MOOCwiki

Inleiding

MOOCwiki is een leeromgeving waarin de mogelijkheden van een wiki worden verbonden met online leren. In deze cursus onderzoek je hoe wiki's werken, hoe kennis gezamenlijk kan worden opgebouwd en hoe een gestructureerde online cursus deelnemers kan ondersteunen bij zelfstandig leren. Daarbij staan niet alleen techniek en inhoud centraal, maar ook bronkritiek, samenwerking en duidelijke structuur.

Een wiki is een website waarvan pagina's via een webbrowser kunnen worden bewerkt. Daardoor kan een groep gezamenlijk kennis verzamelen, verbeteren en met elkaar verbinden. Bekende wiki's gebruiken MediaWiki, vrije en opensourcesoftware die oorspronkelijk voor Wikipedia werd ontwikkeld. MediaWiki ondersteunt onder meer interne links, categorieën, sjablonen, versiegeschiedenis, zoekfuncties en gebruikersrechten.

Een grafisch MediaWiki-logo zonder begeleidende tekst

Het MediaWiki-logo. MediaWiki is een veelgebruikte technische basis voor wiki's.

Van wiki naar leeromgeving

Een gewone wiki organiseert kennis vooral in pagina's die onderling verbonden zijn. Een leeromgeving voegt daar een didactische route aan toe. Een goede leercursus geeft eerst context, formuleert begrijpelijke kernideeën, biedt voorbeelden en laat de deelnemer daarna actief oefenen. De activiteiten moeten aansluiten bij de leerstof: een vraag over een begrip hoort bijvoorbeeld terug te voeren op een uitleg die eerder in de cursus staat.

De kracht van hypertekst is dat een lezer niet uitsluitend een vaste lineaire route hoeft te volgen. Interne links kunnen begrippen met verwante onderwerpen verbinden. Categorieën helpen pagina's thematisch te groeperen. Sjablonen maken terugkerende structuren herkenbaar en consistent. Zo ontstaat een netwerk van leerinhoud in plaats van een losse verzameling pagina's.

Samen kennis opbouwen

Samenwerken in een wiki betekent dat inhoud kan veranderen. Dat is een voordeel, omdat fouten kunnen worden verbeterd en uitleg kan worden uitgebreid. Tegelijk vraagt het om verantwoordelijkheid. Een bijdrage moet controleerbaar, begrijpelijk en relevant zijn. Bij twijfel over een feit is het verstandig een betrouwbare bron te raadplegen en onderscheid te maken tussen een feit, een interpretatie en een mening.

Versiegeschiedenis is daarbij belangrijk. Een wiki bewaart opeenvolgende versies van pagina's, zodat veranderingen zichtbaar en vergelijkbaar zijn. Dat ondersteunt transparantie en maakt het mogelijk om de ontwikkeling van een tekst te volgen. Gebruikersrechten kunnen bovendien bepalen wie bepaalde handelingen mag uitvoeren.

Abstract cirkelvormig symbool van een wikigemeenschap

Een gemeenschapslogo als visuele verwijzing naar samenwerking rond vrije kennis.

Structuur en navigatie

Duidelijke structuur verlaagt de inspanning die nodig is om informatie te vinden. Beschrijvende koppen vertellen wat een onderdeel behandelt. Interne links bieden verdieping of voorkennis. Categorieën verbinden pagina's met een onderwerp. Een navigatiegedeelte kan deelnemers naar verwante leergebieden leiden.

Bij het ontwerpen van een cursus is samenhang belangrijker dan het aantal onderdelen. Een afbeelding is nuttig wanneer zij een begrip verduidelijkt of een herkenningspunt biedt. Een oefening is nuttig wanneer zij de deelnemer iets laat ophalen, toepassen, vergelijken of beoordelen. Media en interactie zijn dus middelen voor leren, geen doel op zichzelf.

Bronkritiek en kwaliteit

Open bewerkbaarheid betekent niet dat elke bewering automatisch betrouwbaar is. Controleer daarom wie of welke organisatie een bron publiceert, of een bewering met bewijs wordt ondersteund, hoe actueel de informatie is en of onafhankelijke bronnen hetzelfde kernpunt bevestigen. Voor veranderlijke onderwerpen is de publicatiedatum extra belangrijk.

Kwaliteit in een wiki ontstaat door een combinatie van goede inhoud en een goed proces. Heldere formuleringen, controleerbare informatie, relevante links, consistente opmaak en zorgvuldige revisie maken een pagina bruikbaarder. Feedback van anderen kan onduidelijkheden zichtbaar maken die de oorspronkelijke auteur zelf niet meer opmerkt.

Leren met activiteiten

Verschillende activiteiten oefenen verschillende denkhandelingen. Meerkeuzevragen zijn geschikt om begrippen en onderscheidingen te controleren. Een geheugenoefening koppelt begrippen aan betekenissen. Een sleepoefening laat relaties herkennen. Een kruiswoordraadsel activeert vakwoorden. Open opdrachten geven ruimte om kennis toe te passen, argumenten af te wegen en zelf iets te ontwerpen.

Een sterke leerlijn loopt van herkennen en uitleggen naar toepassen, analyseren en beoordelen. Daarom worden de open opdrachten hieronder geleidelijk uitdagender.

Meerkeuzevragen

Wat is een kenmerk van een wiki? (Pagina's kunnen via een webbrowser gezamenlijk worden bewerkt.) (!Elke pagina kan slechts door één auteur worden gelezen.) (!Alle inhoud moet uitsluitend uit video bestaan.) (!Pagina's kunnen niet met elkaar worden verbonden.)

Welke software is oorspronkelijk voor Wikipedia ontwikkeld? (MediaWiki) (!Spreadsheet) (!Webmail) (!Videoplayer)

Waarvoor dienen interne links in een leercursus vooral? (Om verwante begrippen en pagina's met elkaar te verbinden.) (!Om alle pagina's dezelfde titel te geven.) (!Om versiegeschiedenis te verwijderen.) (!Om broncontrole overbodig te maken.)

Wat is een belangrijke functie van categorieën? (Pagina's thematisch groeperen.) (!Alle afbeeldingen automatisch vertalen.) (!Elke bewerking blokkeren.) (!Een bron vervangen door een mening.)

Waarom is versiegeschiedenis nuttig? (Veranderingen aan een pagina kunnen worden gevolgd en vergeleken.) (!Zij voorkomt dat een pagina ooit verandert.) (!Zij maakt interne links onmogelijk.) (!Zij verwijdert automatisch alle oude bronnen.)

Wat hoort bij zorgvuldige bronkritiek? (Controleren wie publiceert en welk bewijs een bewering ondersteunt.) (!Aannemen dat de eerste zoekuitkomst altijd juist is.) (!Alleen kijken naar de lengte van een tekst.) (!Een mening automatisch als feit behandelen.)

Wat maakt een activiteit didactisch relevant? (De activiteit sluit aan bij de leerstof en een leerhandeling.) (!De activiteit bevat zoveel mogelijk decoratie.) (!De activiteit staat los van de uitleg.) (!De activiteit gebruikt altijd hetzelfde vraagtype.)

Welke leerhandeling is doorgaans complexer dan alleen herkennen? (Beoordelen) (!Kopiëren) (!Aanwijzen) (!Herhalen)

Waarom zijn beschrijvende koppen nuttig? (Ze helpen deelnemers snel de structuur en inhoud te begrijpen.) (!Ze vervangen alle inhoud van een pagina.) (!Ze maken categorieën technisch onmogelijk.) (!Ze garanderen dat elke bron actueel is.)

Wat is een goede rol voor media in een online cursus? (Het leren ondersteunen wanneer beeld of video iets verduidelijkt.) (!Elke alinea vervangen, ongeacht het onderwerp.) (!Alleen dienen als versiering zonder leerdoel.) (!Bronkritiek volledig vervangen.)

Geheugenoefening

Wiki	Gezamenlijk bewerkbare webomgeving
MediaWiki	Vrije software voor het bouwen van wiki's
Interne link	Verbinding naar een andere pagina binnen de wiki
Categorie	Thematische groepering van pagina's
Versiegeschiedenis	Overzicht van opeenvolgende wijzigingen
Bronkritiek	Beoordeling van herkomst en onderbouwing van informatie

Sleep de begrippen naar de juiste betekenis

Sjabloon	Herbruikbare structuur of tekstbouwsteen
Navigatie	Hulpmiddel om relevante leeronderdelen te vinden
Revisie	Het controleren en verbeteren van bestaande inhoud
Samenwerking	Gezamenlijk bijdragen aan een gedeeld kennisproduct
Hypertekst	Tekststructuur waarin koppelingen verschillende pagina's verbinden
Gebruikersrecht	Toestemming om bepaalde handelingen uit te voeren

Kruiswoordraadsel

Wiki	Webomgeving waarin gebruikers gezamenlijk pagina's kunnen bewerken
Bron	Herkomst waarmee een bewering kan worden gecontroleerd
Categorie	Middel om pagina's thematisch te groeperen
Sjabloon	Herbruikbare bouwsteen voor een consistente paginastructuur
Revisie	Proces van controleren en verbeteren van inhoud
Hypertekst	Tekstvorm waarin koppelingen naar andere informatie leiden

Open opdrachten

Eenvoudig

1. Leg in twee of drie zinnen uit wat een wiki is.
2. Noem drie functies van MediaWiki die in deze cursus worden beschreven.
3. Beschrijf het verschil tussen een interne link en een categorie.
4. Geef twee redenen waarom versiegeschiedenis nuttig kan zijn.

Standaard

1. Ontwerp een eenvoudige structuur voor een wiki-leercursus over een onderwerp naar keuze en noteer vijf passende koppen.
2. Vergelijk een lineaire leertekst met een hypertekststructuur. Beschrijf voor beide één voordeel en één nadeel.
3. Kies een controleerbare bewering uit een betrouwbare online bron en beschrijf welke kenmerken je gebruikt om de bron te beoordelen.
4. Maak een concept voor één leeractiviteit die rechtstreeks aansluit bij een korte uitleg over bronkritiek. Motiveer je keuze van het activiteitstype.

Gevorderd

1. Beoordeel een bestaande openbare wiki-pagina op structuur, controleerbaarheid, navigatie en begrijpelijkheid. Formuleer vier concrete verbeteringen.
2. Ontwerp een klein onderzoeksplan waarmee je kunt nagaan of deelnemers beter leren van alleen tekst of van tekst met functionele media. Benoem onderzoeksvraag, aanpak en mogelijke beperkingen.
3. Werk een redactieprocedure uit voor een gezamenlijke leerwiki waarin auteurs, controleurs en beheerders samenwerken zonder dat één rol alle beslissingen neemt.
4. Schrijf een onderbouwd advies over de vraag wanneer open bewerkbaarheid wenselijk is in een onderwijswiki en wanneer beperkte gebruikersrechten verstandiger zijn.

Verbonden leergebieden

|

• Wiki's en gezamenlijk schrijven
• MediaWiki en wikitechniek
• Digitale geletterdheid
• Informatievaardigheden en bronkritiek
• Online leren
• Open leermiddelen